Węzeł z zasuwą na sieci wodociągowej wymaga dopasowania kołnierzy, kolan i skrzynki ulicznej
Węzeł z zasuwą na sieci wodociągowej działa poprawnie tylko wtedy, gdy wszystkie elementy kołnierzowe mają tę samą średnicę nominalną DN i zgodne ciśnienie PN, a skrzynka uliczna jest oparta na własnej płycie, a nie na obudowie zasuwy. Większość awarii takich węzłów wynika z niedopasowanego rozstawu otworów, źle dokręconych śrub albo osiadającej skrzynki.
Na sieciach rozdzielczych i przyłączach o większej średnicy połączenia kołnierzowe stosuje się wszędzie tam, gdzie armaturę trzeba będzie kiedyś zdemontować: przy zasuwach, hydrantach, wodomierzach i trójnikach odgałęźnych. W odróżnieniu od połączeń kielichowych kołnierz pozwala wymienić zasuwę bez cięcia rury.
Kołnierze i kształtki żeliwne w jednym węźle
Typowy węzeł z zasuwą składa się z trójnika lub odcinka rury, zasuwy kołnierzowej, kształtek łączących i elementów przejściowych na rurę PE lub PVC. W praktyce wybiera się je według średnicy, ciśnienia i rodzaju rury, a kołnierze nipro i inne kołnierze wodociągowe z żeliwa sferoidalnego muszą mieć wiercenie zgodne z kołnierzem zasuwy.
| Element | Rola w węźle | Na co uważać |
|---|---|---|
| Zasuwa kołnierzowa | odcięcie odcinka sieci | długość zabudowy i kierunek zamykania |
| Kołnierz z tuleją lub kołnierz luźny | przejście z rury PE lub PVC na kołnierz | zakres średnicy zewnętrznej rury, zabezpieczenie przed wysunięciem |
| Łącznik dwukołnierzowy | wydłużenie odcinka między armaturą | długość dopasowana do odległości |
| Kolano dwukołnierzowe | zmiana kierunku trasy | kąt i bloki oporowe |
| Kołnierz zaślepiający | zakończenie odgałęzienia | zgodne PN i uszczelka |
Najczęstszy błąd przy zamawianiu to założenie, że PN10 i PN16 zawsze pasują do siebie. Dla mniejszych średnic wiercenie kołnierzy bywa identyczne, ale od DN 200 liczba otworów się różni i kołnierz PN10 nie przykręci się do armatury PN16. Przed zamówieniem warto sprawdzić te parametry na tabliczce lub w karcie katalogowej zasuwy:
- średnica nominalna DN,
- ciśnienie nominalne PN,
- liczba i średnica otworów na śruby,
- rodzaj powłoki, zwykle epoksyd wewnątrz i na zewnątrz.
Kolana, zmiany kierunku i bloki oporowe
Gdy trasa wodociągu skręca tuż przy armaturze, w miejsce kilku krótkich odcinków rury stosuje się kształtkę żeliwną. Kolano dwukołnierzowe ma kołnierze z obu stron, więc łączy się bezpośrednio z zasuwą, trójnikiem lub kołnierzem przejściowym. Produkowane są w kilku kątach, najczęściej 90°, 45°, 30° i 11°, a wersja ze stopką służy jako podstawa pod hydrant nadziemny lub podziemny.
Każda zmiana kierunku w sieci ciśnieniowej powoduje siłę, która próbuje wypchnąć kształtkę na zewnątrz łuku. Przy połączeniach kołnierzowych w obrębie węzła siła ta przenosi się na śruby i kolejne elementy, dlatego za kolanem, zwłaszcza przy przejściu na rurę kielichową lub PE, wykonuje się blok oporowy z betonu albo stosuje połączenia zabezpieczone przed rozsunięciem. Beton nie może zalewać śrub ani kołnierzy, bo utrudnia późniejszy demontaż.
| Kąt kolana | Typowe zastosowanie |
|---|---|
| 90° | wyprowadzenie odgałęzienia, podejście pod hydrant |
| 45° | omijanie przeszkody w wykopie |
| 30° i 11° | łagodne korekty trasy |
| 90° ze stopką | podstawa hydrantu |
Przy montażu połączeń kołnierzowych obowiązuje kilka zasad:
- kołnierze muszą być współosiowe, nie wolno ściągać ich śrubami przy przesunięciu osi,
- uszczelkę EPDM z wkładką stalową dobiera się do DN i PN,
- śruby dokręca się na krzyż, w kilku przejściach, aż do równomiernego docisku,
- śruby i nakrętki powinny być ocynkowane lub nierdzewne, bo zwykła stal szybko koroduje w gruncie.
Po zmontowaniu węzła, a przed zasypaniem wykopu, odcinek sieci poddaje się próbie ciśnieniowej. Połączenia kołnierzowe zostawia się wtedy odsłonięte, żeby można było obejrzeć każdą uszczelkę i dociągnąć śruby, jeśli pojawi się sączenie. Próbę wykonuje się zgodnie z warunkami technicznymi przedsiębiorstwa wodociągowego, które zwykle określają ciśnienie próbne, czas trwania i dopuszczalny spadek. Dopiero po pozytywnym wyniku i spisaniu protokołu węzeł się zasypuje.
Warto też pomyśleć o ochronie śrub i kołnierzy przed korozją. Żeliwo sferoidalne z powłoką epoksydową jest odporne na grunt, ale miejsca uszkodzone przy transporcie lub montażu trzeba zaprawić farbą naprawczą. W gruntach agresywnych lub nawodnionych połączenia kołnierzowe owija się taśmą antykorozyjną albo zabezpiecza rękawem z folii PE. Zasypka wokół armatury powinna być z piasku bez kamieni, zagęszczana warstwami, żeby nie uszkodzić powłoki.
Skrzynka uliczna i obudowa zasuwy
Zasuwa zakopana w gruncie obsługiwana jest z poziomu terenu przez obudowę z trzpieniem. Na powierzchni kończy ją skrzynka uliczna do zasuw, czyli żeliwny korpus z pokrywą, przez którą wkłada się klucz. Skrzynka nie może opierać się na obudowie ani na zasuwie. Ustawia się ją na płycie podkładowej z betonu, która przenosi obciążenie z ruchu kołowego na grunt.
Gdy skrzynkę osadzi się bez płyty, z czasem osiada razem z gruntem, naciska na trzpień i może uszkodzić zasuwę albo zablokować jej obsługę. W jezdni stosuje się skrzynki o wyższej klasie wytrzymałości, a na chodnikach i trawnikach lżejsze. Pokrywę ustawia się w poziomie nawierzchni, a lokalizację oznacza tabliczką na pobliskiej ścianie lub słupku.
- Płyta podkładowa na zagęszczonym gruncie.
- Obudowa teleskopowa dopasowana do głębokości przykrycia.
- Pokrywa z oznaczeniem medium, zwykle napisem woda.
Pytania wykonawców
Czy kołnierze można łączyć z armaturą innego producenta?
Tak, jeśli oba elementy mają kołnierze wykonane według tej samej normy, z tym samym DN i PN. Różnić się mogą długości zabudowy, ale wiercenie powinno być zgodne.
Czy pod skrzynką uliczną zawsze trzeba stosować płytę?
Tak, płyta podkładowa jest standardem, bo bez niej skrzynka osiada i przenosi obciążenie na obudowę zasuwy.
Co zrobić, gdy śruby kołnierza są zapieczone?
Najczęściej się je przecina i wymienia na nowe razem z uszczelką. Przy ponownym montażu warto użyć śrub nierdzewnych.
Przeczytaj także
Jak dobrać rurę miedzianą do klimatyzacji i uniknąć kosztownych błędów
Instalacja klimatyzacyjna to inwestycja na wiele lat.
Dlaczego w kranach pojawia się powietrze mimo odpowietrzenia całej instalacji wodnej?
Gdy woda w kranie zaczyna szemrać i syczeć, oznacza to, że powietrze znalazło drogę do rur…
Dlaczego rury miedziane zmieniają kolor na zielony i czy to powód do niepokoju?
Kolor zielony przypominający szmaragd na rurach miedzianych to nie tylko interesujący efekt…