Przejdź do treści

Dlaczego przy przepaleniu się żarówki wybija bezpiecznik?

Elektryka

Żarówka z żarnikiem w szklanej oprawie sufitowej na ciemnym tle

Klik włącznika, krótki błysk, ciemność i wyłączony bezpiecznik w rozdzielnicy. Po wymianie żarówki i włączeniu wyłącznika wszystko działa normalnie. Taka sytuacja zdarza się regularnie przy żarówkach tradycyjnych i halogenowych, rzadziej przy LED. W większości przypadków nie świadczy o usterce instalacji, ale warto wiedzieć, skąd się bierze i kiedy powinna zaniepokoić.

Co dzieje się w żarówce w chwili przepalenia

Żarnik w tradycyjnej i halogenowej żarówce jest cienkim drucikiem wolframowym. Z czasem materiał odparowuje, drucik w jednym miejscu staje się cieńszy i w końcu pęka. Zwykle dzieje się to w chwili włączenia, bo zimny żarnik ma kilkukrotnie mniejszą rezystancję niż rozgrzany, więc przez ułamek sekundy płynie znacznie większy prąd.

W momencie pęknięcia między końcami drucika może zapalić się łuk elektryczny. Łuk ma bardzo małą rezystancję, więc prąd gwałtownie rośnie i przez chwilę przypomina zwarcie. Wyłącznik nadprądowy reaguje na to tak, jak powinien: wyłącza obwód w ciągu milisekund. Błysk, który widać w żarówce, to właśnie ten łuk.

Zjawisko jest silniejsze przy żarówkach o większej mocy i przy żarówkach pracujących w trudnych warunkach: w zamkniętych kloszach, w miejscach narażonych na wstrząsy i tam, gdzie światło jest często włączane i wyłączane, na przykład w łazience czy przedpokoju.

Dlaczego wybija akurat ten bezpiecznik

Obwody oświetleniowe w domach zabezpiecza się zwykle wyłącznikami o mniejszym prądzie znamionowym, na przykład B10, rzadziej B16. Charakterystyka B oznacza, że wyłącznik wyzwala się szybko przy prądzie przekraczającym 3-5-krotność prądu znamionowego. Prąd łuku w przepalającej się żarówce łatwo przekracza ten próg, więc wyłącznik zadziała.

Rodzaj źródła światłaRyzyko wyłączenia bezpiecznika przy przepaleniu
Żarówka tradycyjnawyraźne, szczególnie przy większej mocy
Halogen 230 Vwyraźne, zjawisko częste
Halogen 12 V z transformatoremmałe, transformator ogranicza prąd
Żarówka LEDniewielkie, uszkodzenia dotyczą zwykle zasilacza w trzonku

Część tradycyjnych żarówek ma w trzonku wbudowany bezpiecznik topikowy, który powinien przepalić się przed wyłącznikiem w rozdzielnicy. Nie zawsze jednak działa wystarczająco szybko. Opis oznaczeń na wyłącznikach, w tym liter B i C, znajdziesz w poradniku co oznaczają oznaczenia na bezpiecznikach automatycznych.

Wyłącznik różnicowoprądowy zwykle nie reaguje na przepalenie żarówki, bo prąd łuku płynie między przewodem fazowym a neutralnym. Jeśli przy przepaleniu wyłącza się różnicówka, a nie wyłącznik nadprądowy, warto sprawdzić oprawę pod kątem kontaktu z obudową lub przewodem ochronnym.

Kiedy to normalne, a kiedy nie

Jednorazowe wyłączenie bezpiecznika przy przepaleniu żarówki jest normalnym zachowaniem zabezpieczenia. Sygnałem ostrzegawczym są natomiast sytuacje, gdy:

  • bezpiecznik wybija po wkręceniu nowej, sprawnej żarówki,
  • żarówki w tej samej oprawie przepalają się wyjątkowo często, co kilka tygodni,
  • przy włączaniu światła słychać trzaski w oprawie lub łączniku albo czuć zapach spalenizny,
  • oprawka jest przebarwiona, nadtopiona lub luźna,
  • bezpiecznik wybija także bez przepalenia żarówki, na przykład przy samym przełączaniu.

Warto też zwrócić uwagę, czy problem dotyczy jednej lampy, czy wszystkich punktów świetlnych na obwodzie. Jeśli żarówki przepalają się w kilku pomieszczeniach naraz, przyczyną może być zbyt wysokie napięcie w sieci lub luźne połączenie przewodu neutralnego. Takiej sytuacji nie należy lekceważyć, bo podwyższone napięcie szkodzi też innym urządzeniom.

Częste przepalanie się żarówek w jednej oprawie oznacza zwykle przegrzewanie, za mocną żarówkę w zamkniętym kloszu, luźny styk w oprawce albo drgania, na przykład w oprawie przy drzwiach lub w wentylatorze sufitowym. Zbyt wysokie napięcie w sieci też skraca życie żarników. Jeśli lampa nie świeci mimo sprawnej żarówki i włączonego bezpiecznika, przyczynę pomoże ustalić tekst co zrobić, gdy lampa sufitowa przestała działać.

Co sprawdzić w oprawie i obwodzie

Jeśli zjawisko powtarza się częściej, niż wynikałoby z naturalnego zużycia żarówek, warto przy wyłączonym obwodzie obejrzeć oprawę. Wiele można stwierdzić bez specjalistycznych narzędzi.

  • Czy styk w środku oprawki nie jest zapadnięty, zabrudzony lub przypalony. Słaby docisk powoduje iskrzenie i nagrzewanie.
  • Czy przewody w oprawie nie mają przebarwionej, kruchej izolacji, co świadczy o długotrwałym przegrzewaniu.
  • Czy zaciski w kostce lub złączce są dokręcone i czy żadna żyła nie jest naderwana.
  • Czy klosz nie zamyka zbyt mocnej żarówki w małej przestrzeni bez wentylacji.

Pomiary rezystancji izolacji i impedancji pętli zwarcia wykonuje już elektryk. Pozwalają ocenić, czy obwód jest w dobrym stanie, czy przyczyną wyłączeń jest na przykład upływ prądu w puszce albo uszkodzony przewód w ścianie.

Jak ograniczyć problem

  1. Wymień żarówki tradycyjne i halogenowe na LED o podobnym strumieniu świetlnym. Zjawisko łuku w żarniku wtedy znika, a pobór prądu spada kilkukrotnie.
  2. Wymieniaj żarówki przy wyłączonym obwodzie i sprawdzaj, czy oprawka nie jest uszkodzona.
  3. Nie stosuj żarówek o mocy większej niż dopuszczalna dla oprawy.
  4. Jeśli bezpiecznik wybija coraz częściej, poproś elektryka o sprawdzenie obwodu i pomiar izolacji.

Warto pamiętać, że wyłącznik nadprądowy, który zadziałał przy przepaleniu żarówki, nie ulega przez to uszkodzeniu. Można go ponownie włączyć po wymianie żarówki. Jeśli jednak nie daje się włączyć albo od razu wyłącza się ponownie, w obwodzie jest zwarcie, które trzeba znaleźć przed dalszym użytkowaniem.

Przy wymianie na LED warto dobrać trzonek i barwę światła do oprawy. Popularne żarówki LED z trzonkiem E27 i E14 pasują do większości lamp sufitowych i kinkietów. Jeśli wyłącznik wybija powtarzalnie mimo nowych żarówek, a problem po wymianie zabezpieczenia wraca, opisujemy możliwe przyczyny w tekście o tym, dlaczego po wymianie bezpiecznika problem wraca. Wtedy zamiast wymieniać kolejne elementy, warto zlecić pomiary elektrykowi.

Przeczytaj także